Samen systemisch werken: kijken naar het geheel
Op 1 oktober kwamen ruim 175 professionals uit jeugdhulp, onderwijs, gemeenten en andere domeinen samen tijdens het symposium Samen Systemisch Werken van Initiatief Jeugdhulp Zuid-Limburg (IJZ). Een middag waarin verschillende perspectieven en expertises samenkwamen rondom één vraag: hoe zorgen we ervoor dat kinderen, jongeren en gezinnen de ondersteuning krijgen die zij nodig hebben?
De bijdragen van de sprekers verschilden in invalshoek, maar raakten aan dezelfde beweging. Floortje Scheepers liet zien hoe mentale gezondheid onlosmakelijk verbonden is met de context waarin mensen leven. Jan Olthof nam deelnemers mee in het denken over samenhang binnen complexe systemen: complexiteit hoort erbij, maar hoeft niet onnodig ingewikkeld gemaakt te worden. En Tom Dumoulin bracht vanuit de topsport een persoonlijk perspectief op druk, verwachtingen, veerkracht en het belang van je eigen koers.
Gedurende de middag werd steeds duidelijker dat vraagstukken rondom jeugd en gezin zich niet laten beperken tot één organisatie, expertise of domein. Kinderen en gezinnen bewegen zich tussen verschillende werelden: thuis, op school en binnen hun sociale netwerk. Wat zij ervaren is niet een verzameling losse systemen, maar het geheel. Dat vraagt om een bredere blik. Dat betekent dat we niet alleen oog hebben voor problemen, diagnoses of individuele interventies, maar juist ook voor de context waarin kinderen opgroeien, de relaties die hen ondersteunen en wat nodig is om hun ontwikkeling mogelijk te maken.
Vanuit onderwijs, jeugdhulp en gemeenten kwam diezelfde beweging terug. De leefwereld van een kind laat zich niet opdelen langs de grenzen van organisaties. Dat roept een kritische vraag op: zijn onze systemen voldoende ingericht rondom wat kinderen en gezinnen nodig hebben, of verwachten we soms dat zij zich aanpassen aan de manier waarop wij ondersteuning hebben georganiseerd? In de bijdragen van onder andere Doreen Kersemakers, Ruud Moers en Dide Hoop kwam naar voren hoe belangrijk het is om over die grenzen heen te kijken en verbinding te zoeken tussen de verschillende werelden rondom een kind.
Simone Tonnard bracht vanuit de gemeente het perspectief in van de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor jeugd en gezin. Gemeenten, onderwijs, zorgaanbieders en gezinnen kijken ieder vanuit een eigen rol naar dezelfde opgave. Die verschillende perspectieven en belangen zijn legitiem. Niemand heeft volledige zeggenschap over het geheel, terwijl iedereen het geheel wel beïnvloedt. De uitdaging is daarom niet om verschillen weg te nemen, maar om ze te verbinden en oog te houden voor de gezamenlijke opgave.
Jordi van Hulten daagde deelnemers uit om een heel ander perspectief aan te nemen. Vanuit een door justitie aangeduide OMG (Outlaw Motorcycle Gang) liet hij zien hoe je naar cultuur en succes kunt kijken. Niet verheerlijkend, maar wel de vraag beantwoordend: wat kunnen wij nu van een OMG leren? Door eenvoud en overzichtelijkheid te introduceren is het mogelijk om snel en doelmatig verbindingen tussen leden te realiseren waarbij grootse vergezichten niet meer nodig zijn. "Wordt groot door klein te blijven", was daarbij een centrale boodschap. Je te zeer op je grote omvang voor laten staan is geen basis voor succes. De conclusie: samenwerking tussen verschillende partijen kan met deze ingrediënten wellicht ook sneller succesvol zijn.
Dit maakte een terugkerend inzicht zichtbaar; complexe vraagstukken worden niet vanzelf beter door meer structuren, procedures, overleg of overdrachten. De uitdaging ligt juist in het behouden van overzicht, verbinding en gezamenlijke richting. Niet alles hoeft opgelost of beheerst te worden; soms begint verandering met anders kijken naar de samenhang en dynamiek binnen het geheel.
De belangrijkste opbrengst van het symposium was misschien dan ook wel het besef dat systemisch werken niet alleen gaat over hoe we naar gezinnen kijken, maar ook over hoe we zelf onderdeel zijn van het systeem rondom gezinnen. Verder kijken dan de eigen organisatie, expertise of het eigen domein en steeds opnieuw de vraag stellen: wat heeft dit kind en gezin nodig, en wat vraagt dat van ons samen?
Met Samen Systemisch Werken bracht IJZ verschillende perspectieven bij elkaar. Niet om in één middag alle antwoorden te vinden, maar om vanuit een bredere blik verder te bouwen aan een jeugdlandschap waarin kind en gezin het vertrekpunt vormen.
